Allereerste Bandkeramisch grafveld in Vlaanderen ontdekt
Bilzen-Hoeselt zorgt voor een historische primeur met internationale allure. In september en oktober vorig jaar vond in deelgemeente Hees een archeologische opgraving plaats in het kader van de ontwikkeling van een woonzone. Dat leverde vondsten op uit verschillende periodes. De meest bijzondere is een Bandkeramisch grafveld van zo’n 7.000 jaar geleden, het oudste dat in Vlaanderen ontdekt werd.
In totaal gaat het om een tiental graven uit het neolithicum en de archeologen vermoeden dat ze de grenzen van het grafveld nog niet bereikt hebben. In Wallonië, Nederland en Duitsland zijn er gelijkaardige grafvelden bekend, maar ze blijven wel een zeldzaam fenomeen. In Vlaanderen was er tot nu toe geen gekend neolithisch grafveld. Enkel in Millen (Riemst) werd mogelijk één geïsoleerd graf uit de Bandkeramische periode aangetroffen.
In de grafkuilen stootte men op verschillende objecten, waaronder aardewerk, hoofdsteunen, bijlen uit natuursteen, kleurstoffen zoals oker en pijlpuntjes. Enerzijds betreft het langwerpige inhumatiegraven, waarbij de overledene op zijn zij werd begraven. Anderzijds legde men ook ronde crematiegraven bloot. De menselijke resten zijn doorheen de eeuwen vergaan.
Canon van Vlaanderen
In het verleden werden o.a. in het naburige Rosmeer al sporen van bewoning door Bandkeramiekers gevonden. Deze mensen kwamen uit Oost-Europa en werden aangetrokken door de vruchtbare leembodem. Hun naam hebben ze te danken aan de keramiek versierd met typische banden. Terwijl de oorspronkelijke bevolking nog leefde van jagen en verzamelen, introduceerden de Bandkeramiekers hier hun sedentaire manier van leven. In dat opzicht waren zij de eerste landbouwers in onze gewesten, met vee en gewassen. Daarom werd de nederzetting op de Staberg in Rosmeer opgenomen in De Canon van Vlaanderen.
De ontdekking van het Bandkeramische grafveld is zo uitzonderlijk dat Vlaams minister van Onroerend Erfgoed Ben Weyts vandaag zelf poolshoogte komt nemen in Hees: “We blijven nieuwe verhalen ontdekken uit het Verhaal van Vlaanderen. Nu zelfs over een van de vroegste hoofdstukken uit dat verhaal. De Bandkeramiekers waren de eerste landbouwers in onze regio, de voorlopers van de boeren van vandaag. Deze ontdekking vertelt ons daarom ook iets over de Vlamingen van nu. Het is belangrijk dat we het grafveld goed in kaart brengen en er zoveel mogelijk van leren. Het Agentschap Onroerend Erfgoed is dan ook een belangrijke partner in deze wetenschappelijke queeste, die ons veel kan leren over onze geschiedenis.”
Burgemeester Bruno Steegen: “Deze vondst is een historische mijlpaal, die Bilzen-Hoeselt letterlijk en figuurlijk op de kaart zet. Het bewijst dat de streek al duizenden jaren een plek van bewoning, gemeenschap en innovatie is. We zijn bijzonder fier dat we op ons grondgebied zo’n uitzonderlijk stuk oudheidkunde mogen koesteren en verder laten onderzoeken.”
Kostbaar erfgoed
Schepen van erfgoed Fons Capiot: “Bilzen-Hoeselt staat bekend als een Onroerend Erfgoedgemeente en een stad die veel belang hecht aan archeologie en het lokale verleden. Dit grafveld is echt een unieke vondst met internationale weerklank, niet alleen voor Bilzen-Hoeselt, maar ook voor Vlaanderen. Deze research biedt een onschatbare bron aan kennis en nieuwe inzichten in de Bandkeramische cultuur.”
“Dat hier het allereerste Bandkeramische grafveld van Vlaanderen werd blootgelegd toont hoe rijk en gelaagd de geschiedenis van onze stad is. Dit is kostbaar erfgoed dat helpt begrijpen wie we zijn en waar we vandaan komen. We willen het dan ook delen met het brede publiek”, vervolgt schepen van cultuur Ann Thijs.
Gebruikssporen
Het veldwerk is intussen afgerond, maar de verwerking gaat door achter de schermen. De archeologen zullen alle objecten en stalen verder laten onderzoeken om meer details te weten te komen, zoals de exacte datering en analyse van gebruikssporen op het aangetroffen materiaal.
De opgraving gebeurde onder leiding van archeologen van LAReS bvba en Walter Sevenants van Triharch Onderzoek & Advies en werd opgevolgd door Gabriella Kaszas, archeologe van IOED Oost-Haspengouw en Voeren: “Het is duidelijk dat er nog heel wat vragen zijn: wat zat er in de keramieken potjes? Waren de werktuigen gebruikt en van waar kwamen ze? Hoe verhoudt het grafveld zich tot andere begraafplaatsen? Op basis van organisch materiaal, bijvoorbeeld pollen, volgt er hopelijk ook een landschapsreconstructie. Verder onderzoek kan nog heel veel antwoorden opleveren.”
Na de definitieve rapportering zullen de resultaten openbaar gemaakt worden.
